Naar ondernemerschap in de zorg
De ideeën van Hans Hofhuizen over hoe ondernemerschap in de zorg te ontwikkelen
Eind 1998 stopte ik als directeur van een ziekenhuis. Daarmee sloot ik een lastige periode af. Ik wilde weer terug in mijn eigenlijke vak: organisatieadviseur. Met dat vak ben ik mijn werkzame leven begonnen en daar wilde ik mee verder.
Karel Musch, toen samen met Hans Hoek directeur van C3, vroegen mij eens te komen praten. Dat werd een serie gesprekken die enige maanden met zich mee nam. Zo deden we dat bij C3: zorgvuldig en in een gepast tempo. Op 1 november begon ik met een aantal kleinere opdrachten. Dat werden er meer en ze werden steeds groter. Na verloop van tijd begon ik als interim-manager en –bestuurder.
Dat vind ik nog steeds een hele mooie baan. In korte tijd mag je met vaak beperkte middelen een organisatie mee helpen weer op de rails te zetten.
Natuurlijk heb ik periodes gekend dat ik wat weinig opdrachten had, maar over het algemeen heb ik altijd goed “vol” gezeten. Vooral de laatste jaren had ik meer werk dan ik eigenlijk aan kon.
Eind vorig jaar heb ik besloten om bij C3 weg te gaan. Het was mooi en nu wil ik weer een vaste werkomgeving waar ik me langdurig in kan ontwikkelen en vastbijten. Bovendien ben ik door mijn bestuurdersactiviteiten te zeer van het operationele verwijderd en dat mis ik. Ik vind het prettig om me bezig te houden met de organisatie van werkprocessen en op dit moment kom ik daar niet aan toe. Daarom stap ik over naar de RIBW Nijmegen en Rivierenland. Ik heb al mogen kennismaken met een aantal mensen daar en daar krijg ik energie van.
Maar nu komt het moeilijkste, me losmaken van C3. Dat is meer dan elf jaar een thuishaven geweest waar ik lief en leed heb gedeeld, me heb mogen ontwikkelen, vrienden heb gemaakt, mensen heb zien opbloeien maar ook collega’s heb zien vastlopen die dan weer door andere collega’s werden opgevangen en in het spoor gezet.
C3 is niet echt een vriendenclub maar we hebben wel veel gemeenschappelijks. Dat geldt voor professionele opvattingen en ook voor manieren van adviseren en met cliënten om gaan. Uiteindelijk zetten we ons allemaal in voor het verbeteren van de kwaliteit van de gezondheidszorg in Nederland. Iedereen doet dat op zijn/ haar eigen wijze en met daarnaast zijn/haar eigen doelstellingen. Sommigen zoeken de wetenschappelijke kant, anderen gaan voor de ontwikkeling van het vak of van de professionals in de zorg. Geen van allen gaat voor het geld. Dan hadden we wel andere wegen gekozen. En die zijn er genoeg, ook in de zorg.
Het is met bloedend hart dat ik Leusden verlaat, maar ik moet mijn eigen weg gaan.
Hans, Frank, Ber, Harco, Elsbeth, Marjolein, Bart, Albert, Ilona, Diny, Peggy, Pauline en al die anderen uit voorbije tijden: dank voor wat we deelden en tot ziens!
Naar aanleiding van een artikel in de Volkskrant van afgelopen zaterdag werd me het verband tussen het spelen in een symfonieorkest en het werken in een organisatie scherper. Met name de leidinggevende aspecten van beide vertonen grote overeenkomsten.
Sinds lange tijd speel ik in een amateurorkest en ik heb met een vijftiental dirigenten mogen werken. Het valt me steeds weer op dat het resultaat van de repetities en de concerten erg samenhangt met de kwaliteit van de dirigent.
Afgelopen dagen gebeurden er twee dingen die mijn wereldbeeld aardig op zijn kop zetten.
Afgelopen vrijdag hebben mijn vrouw en ik samen met twee van onze drie volwassen kinderen Thais gegeten. Dat is een soort chinees maar dan iets duurder. Niet veel overigens maar je hebt toch echt het idee buiten de deur gegeten te hebben. Mijn vrouw en ik wisselen het bobben af en vrijdag was het haar beurt. Ze rijdt al zo’n 30 jaar en nog nooit heeft ze een deuk gereden. Tot vrijdagavond. Uit staande stand reed ze uit een parkeervak recht op de achterliggende auto. Zonder enige aanleiding. En dat terwijl ik bij de aankoop van de auto zo’n mooie sensor in de bumper had gekregen die aangeeft of je in de buurt van een obstakel komt. Die deed het prima; zij het kort. In de zin van: blieb blieb klap. Minuten lang zaten we doodstil in de auto deze klap te verwerken. Niet dat er personele gevolgen waren in de zin dat er gewonden waren gevallen. Maar de gevolgen waren desondanks enorm. Mijn vertrouwen in de wereld is op slag verdwenen. Het laatste bolwerk was toch wel de rijkunst van mijn vrouw. Ik ben het spoor nu helemaal bijster.
Mijn vrouw realiseerde zich in toenemende mate dat haar reputatie verdwenen is. En dat is voor een vrouw natuurlijk dodelijk. Ze zal de gebeurtenis nog jaren moeten aanhoren en dat zal haar gezag danig aantasten.
Onze beide kinderen achterin wachtten ondertussen de gebeurtenissen met spanning af. Zou pa boos worden op ma en hoe zou ma reageren op haar fors gedaalde status. Het viel allemaal mee. We vonden snel de eigenaar van de andere auto. Deze bleek mij nog ooit te hebben meegemaakt als dagvoorzitter van een congres dus dat gaf weer gespreksstof en verminderde het gewicht van de gebeurtenis.
Gisteravond hadden we bezoek van een aankomend medisch specialist. Het is de dochter van een goede kennis. Ze was in de buurt en ze kwam langs om bij te praten. Ze vertelde dat ze bijna klaar is met haar specialisatie. Ze heeft het aanbod gehad om voor een half jaar in te vallen in een naburig ziekenhuis. Dan krijgt ze het invaltarief ofwel € 1200,– per dag bruto. Toen ik dat hoorde werd ik heel erg boos. Ze heeft weliswaar lang gestudeerd. De laatste vijf jaar heeft ze daarbij een goed inkomen gehad en de kosten van de opleiding zijn bijna geheel voor rekening van de belastingbetaler gekomen. En dat was niet weinig.
Het leven is niet eerlijk als je haar situatie vergelijkt met die van de laagstbetaalden in de thuiszorg of de verpleeg- of verzorgingshuizen. Die werken ook hard en moeten een gezin onderhouden.
Maar je weet natuurlijk nooit wie er uiteindelijk beter slaapt of gelukkiger is. Dat hangt van veel meer factoren af dan van geld alleen. Maar het blijft oneerlijk!
Afgelopen donderdag had ik een gesprek met mevrouw Iris van Bennekom van het ministerie van VWS. Dat ging onder meer over de wijze waarop organisaties zich gedragen als gevolg van de huidige regelgeving. Ik gaf het voorbeeld van een mij bekende instelling die in 2008 een verlies had van € 5 miljoen in 2009 een winst van € 10 miljoen en er maar niet in slaagde een sluitende begroting voor 2010 op te stellen.
Even een kleine frustratie wegwerken.
Gisteravond sprak ik na een concert een medicus waarmee ik het had over goede en minder goede dokters. Dat is me slecht bevallen. Hoewel dat helemaal niet de bedoeling was voelde hij zich enorm aangevallen en heeft hij in een lange tirade van meer dan een half uur op hoge toon aangegeven dat dokters heel goed weten wat ze doen en dat niemand anders in staat is hun prestaties te beoordelen dan zij zelf. Tussendoor gaf hij enorm af op andere beroepsgroepen als bestuurders en politici waarbij hij duidelijk etaleerde geen idee te hebben wat deze eigenlijk voor taak hebben en hoe dat ze deze uitvoeren. Hij sprak zich voortdurend tegen door bijvoorbeeld enerzijds te beweren dat het niveau van de medisch faculteiten erg achteruit is gegaan en tegelijkertijd te menen dat controle op het handelen van zijn klaarblijkelijk slecht opgeleide collega’s niet nodig is, ergo schadelijk voor het aanzien van de beroepsgroep te vinden. Tegen beter weten in heb ik nog getracht enige redelijkheid in zijn denken te brengen door aan te geven dat de medische stand vanwege het feit dat hun handelen gaat over leven en dood, volstrekte transparantie over hun verrichtingen en de uitkomsten daarvan behoren te geven. Hij haalde zijn schouders op en fulmineerde maar door. Ik kan er niets aan doen maar ik moest steeds aan Wilders en zijn volgelingen denken.
Jammer dus. Terwijl er zo veel vooruitgang wordt gemaakt met betrekking tot de openheid van artsen over wat ze doen, goed of fout.
Dat moest ik even kwijt.
In de zorg zijn we er zo langzamerhand wel achter dat we ons ondernemender moeten opstellen. Als we dat niet doen zullen nieuwe toetreders onze functie over nemen. In ziekenhuisland bestaan er sinds jaar en dag commerciële klinieken, in de GGZ zijn er de Psy Q’s, de gehandicapten zorg kent zijn Thomashuizen en de ouderenzorg is verblijd met Buurtzorg. Zo kunnen we nog wel even door gaan. We zullen daar dus iets tegenover moeten stellen. Maar wat en hoe?
Afgelopen week hoorde ik een lezing van professor Godfroy van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij heeft onderzoek gedaan naar invloed op en wisselwerking tussen wetenschap en bestuurders van ondernemingen. In dat kader heeft hij meer dan 20 vooraanstaande bestuurders en wetenschappers gesproken. De resultaten van zijn onderzoek worden nog gepubliceerd, dus ik moet het doen met datgene dat me is bijgebleven. En dat is op zich wel interessant.
Mijn jongste zoon en ik leiden, zonder dat we het van elkaar wisten, aan dezelfde ziekte. We zijn beiden solipsist. Dat betekent dat we beiden weten dat we geheel alleen op de wereld zijn en dat alle andere “mensen” voor ons alleen zijn geconstrueerd. Ze zijn nep en ze hebben als enige functie om met ons te communiceren ter vermaak van onze “schepper”.
Een paar jaar geleden kwamen we er bij toeval achter dat we beiden dezelfde opvatting in deze hebben. Natuurlijk vindt hij dat ik niet echt ben en andersom. Dat weerhoudt ons er niet van om er vrijelijk over te filosoferen.
We herkennen patronen in de bewegingen en de structuur van mensen die ons voorgeschoteld worden. Sommige lijken erg op elkaar. Dat komt omdat er gewerkt wordt met mallen. Steeds weer een nieuwe “mens’ construeren zou immers te duur zijn. We kunnen heel goed met onze kwaal leven. Als het niet waar is, is het niet erg en als het wel waar is spelen we het spel gewoon mee. We hebben immers geen keus en we vinden het allemaal wel amusant zo. We zijn niet eenzaam; niet eenzamer dan andere mensen, denken we.
Nu handelen sommige zorginstellingen vanuit een overeenkomstige opvatting. Dan wordt het ineens ernstig.
In organisaties voor ouderenzorg, psychiatrie en gehandicaptenzorg speelt het onderwerp vastgoed in toenemende mate een belangrijke rol.
Het risico op het bezit van huizen, appartementen, verpleeg- en verzorgingshuizen, paviljoenen etc komt in toenemende mate op het bordje van de bestuurders te liggen. Dat risico heeft betrekking op de aanschaf en verkoop van panden en terreinen als ook op de exploitatie ervan. Leegstand levert verlies op.
Daarnaast is vastgoed een belangrijk onderdeel geworden van de strategie van zorgondernemingen. Bij de gekozen product/martkcombinaties hoort een aanbod waarbij de component huisvesting een belangrijke rol speelt.
In het verleden was vastgoed een speeltje van de bestuurder. Je deed het erbij en als het fout ging ruimde de overheid de rommel op. Dat is dus nu verleden tijd. Het onderwerp professionaliseert daarom in rap tempo.
Ik vraag me af of het onderwerp niet te belangrijk is om in de handen van de bestuurders te laten. Het gaat om miljoenen en bij foute beslissingen komt de continuïteit van de organisaties in gevaar. De voorbeelden zijn er te over.
Afgelopen woensdag sprak ik daarover met een aantal bestuurders in het verband van het Warnsborngenootschap.
Eén van de suggesties was de volgende.
Organisaties krijgen de mogelijkheid om hun vastgoed in handen te leggen van een aantal op Nederlandse schaal werkzame partijen die echt verstand hebben van het onderwerp. Met in handen leggen bedoel ik de eigendom dan wel de ontwikkeling en exploitatie van vastgoed.
Daarmee worden de risico’s beperkt en overgedragen aan ondernemers die expert zijn op dat terrein. Een voorbeeld van hoe dat zou kunnen is de exploitatie van parkeergarages, Q park.
Uiteraard blijven in dat geval de strategische beslissingen bij de zorgondernemers. Deze blijven ook verantwoordelijk voor leegstandrisico’s.
Daarmee verdwijnen de mogelijke winsten op onroerend goed maar vooral ook de mogelijke verliezen. En we gaan ons weer met de core business bemoeien. Tenslotte hebben we ook de was de deur uitgedaan, bakken we zelf geen broden meer en laten we anderen schoonmaken.
Afgelopen week mocht ik een gesprek voeren met de voorzitter van de raad van bestuur van een van de twee grote GGZ-instellingen in Limburg. Dat was een prima gesprek; mede vanwege de inbreng van collega Bart Wijnbergen die mij vergezelde. Het ging over de belangrijkste ontwikkelingen in de psychiatrie en de consequenties daarvan voor de besturing van zorginstellingen.
Na afloop van het gesprek merkte ik dat er voor mij iets vreemds gebeurd was. Ik wist niet direct wat.
’s Avonds was ik er achter. In de afgelopen twee en een half jaar ben ik er aan gewend geraakt dat in een gesprek alle aandacht naar mij uit gaat en indien aanwezig, ook aan de andere bestuurder. Nu ik geen bestuurder meer ben, moet ik de aandacht in gelijkwaardigheid delen met alle gesprekspartners. Een relatief nieuwe sensatie dus.
Een paar overwegingen. Ik vond het niveau van de gedachtewisseling gestegen. Er waren nu drie invalshoeken die werden belicht in plaats van twee. Daarmee steeg de kwaliteit van het gesprek.
Verder vond ik het een aangenaam gesprek. Niet alle aandacht ging meer naar mij uit en dat voelde veel relaxter. De druk om steeds maar verstandige dingen te moeten zeggen was verdwenen en daarmee ontstond de vrijheid om meer out of the box te praten.
Maar er zit ook een andere kant aan. Zo’n situatie waarbij alle aandacht naar de bestuurder gaat geeft deze ook de mogelijkheid om een grote stempel op gesprekken te leggen en daarmee op nog veel meer. Dat is natuurlijk ook de functie van een bestuurder maar deze ongelijkwaardigheid heeft ook het gevaar in zich dat waardevolle geluiden niet gehoord worden.